Author :
Abstract
Bu çalışma, Türkiye Türkçesi ağızlarında önemli bir yere sahip olan ve belirli kavram alanlarını kapsayan bir söz varlığı çalışmasıdır. Türkiye Türkçesi ağızları üzerine yapılan söz varlığı çalışmaları bir yörenin yalnızca dil özelliklerini değil, aynı zamanda o toplumun kültürel yapısını, üretim biçimini ve gündelik yaşam pratiklerini de ortaya koyması bakımından büyük önem taşımaktadır. Çalışmada dokuz başlık altında toplanan alet ve eşya isimlerinin yalnızca nesne adlandırmaları olmadığı aynı zamanda yörede yaşayan insanların tarımsal faaliyetleri, hayvancılık, mutfak kültürü ve yarı göçebe yaşam biçimleriyle ilgili bilgiler sunduğu görülmektedir. Bu yönüyle alet ve eşya adları, dil ile kültür arasındaki ilişkinin en açık biçimde gözlemlenebildiği söz varlığı unsurları arasında yer almakta ve ağız araştırmalarında önemli bir inceleme alanı oluşturmaktadır. Türkiye Türkçesi ağızları, birçok eskicil (arkaik) kelime barındırmaktadır. Ölçünlü dilde kullanımdan düşmüş ya da kullanım sıklığı azalmış olan pek çok kelimenin ağızlarda yaşamaya devam etmesi, ağızların tarihî dil araştırmaları açısından değerli bir kaynak olduğunu göstermektedir. Yapılan söz varlığı çalışmaları bu kelimeleri ortaya çıkarmakta ve kelime ölümleri yaşanmadan kayıt altına almaktadır. Bu tür çalışmalar, dilin geçmiş dönemleri ile günümüz arasında bağ kurulmasını sağlamakta ve tarihî lehçelerle çağdaş ağızlar arasındaki sürekliliğin izlenmesine imkân vermektedir. Türkiye Türkçesi ağızları üzerine yapılan araştırmalarda tespit edilen birçok kelime, tarihî Türk lehçelerinin yazılı kaynaklarındaki biçimlerini ya hiç değiştirmeden ya da bazı ses, şekil ve anlam değişikliklerine uğrayarak günümüze kadar taşımıştır. Bu durum, Türkiye Türkçesi ağızlarının Eski Türkçe başta olmak üzere tarihî Türk lehçeleriyle olan ilişkisini göstermesi bakımından dikkat çekicidir.
Bu çalışmada da Alanya ağzında kullanılan alet ve eşya isimlerinin yöre ağzındaki biçimleri korunmuştur. Ağız araştırmalarında kelimelerin yerel söyleyiş özellikleriyle kaydedilmesi hem fonetik hem de morfolojik incelemeler açısından gerekli görülmektedir. Kelimeler, çeviri yazı işaretleri kullanılarak madde başı hâlinde alınmış ve kavram alanlarına göre tasnif edilmiştir. Kavram alanına dayalı bu tasnif yöntemi sayesinde söz konusu kelimeler anlam ilişkileri içinde değerlendirilmiş ve bölgenin kültürel hayatına ait unsurlar sistemli bir biçimde ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Keywords
Abstract
This study is a vocabulary study that occupies an important place in the dialects of Turkey Turkish and covers certain semantic fields. Vocabulary studies conducted on the dialects of Turkey Turkish are of great importance in that they reveal not only the linguistic features of a region but also the cultural structure, mode of production, and daily life practices of the society living there. In the study, it is seen that the names of tools and objects, which are grouped under nine headings, are not merely object designations; they also provide information about the agricultural activities, animal husbandry, culinary culture, and semi-nomadic way of life of the people living in the region. In this respect, the names of tools and objects constitute one of the vocabulary elements through which the relationship between language and culture can be observed most clearly, and they form an important field of study in dialect research. The dialects of Turkey Turkish contain many archaic words. The fact that many words that have fallen out of use in the standard language or whose frequency of use has decreased continue to live in dialects shows that dialects are valuable sources for historical linguistic research. Vocabulary studies reveal these words and record them before lexical loss occurs. Such studies make it possible to establish a connection between the past periods of the language and the present, and they enable the continuity between historical dialects and contemporary dialects to be traced. Many words identified in studies on the dialects of Turkey Turkish have been carried down to the present day either without any change or with certain phonetic, morphological, and semantic changes from the forms found in the written sources of historical Turkic dialects. This situation is noteworthy in that it shows the relationship of Anatolian dialects with historical Turkic dialects, especially Old Turkic.
In this study, the names of tools and objects used in the Alanya dialect have been preserved in their local forms. In dialect research, recording words with their local pronunciation features is considered necessary both for phonetic and lexical analyses. The words were listed as headwords using transcription signs and were classified according to semantic fields. By means of this classification method based on semantic fields, the words in question were evaluated within their semantic relations, and the elements belonging to the cultural life of the region were tried to be presented in a systematic way.
