Author :
Abstract
1828-1829 Osmanlı-Rus Harbi, Osmanlı Devleti için askerî bir yenilgi olmanın ötesinde, başkent İstanbul’da derin bir insani ve ekonomik krize yol açmıştır. Rus donanmasının boğazları abluka altına alması, İstanbul’un zahire tedarikini kesmiş ve şiddetli bir kıtlığa neden olmuştur. Dönemin tanıklarına göre, halka dağıtılan ekmekler “yumruk kadar, simsiyah somunlar” haline gelmiş, fırın önlerinde izdiham yaşanmış; açlık nedeniyle askerler ve sivil halktan çok sayıda kişi hayatını kaybetmiştir. Bu çalışma, 1828-1829 Osmanlı-Rus Harbi sırasında başkent İstanbul’da yaşanan şiddetli kıtlığın doğrudan bir ürünü olan 1829 Nüfus Tahriri’nin birincil kaydını transkribe etmeyi, çevirmeyi ve analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel amacı, bu belgeden hareketle, savaşın yarattığı kıtlık ortamında başkentin demografik ve sosyal durumuna ışık tutmaktır. Defter, kıtlık nedeniyle halkın ekmek ihtiyacını karşılamak üzere yapılan sayımın sonuçlarını ayrıntılı bir şekilde kaydetmektedir. Buna göre, İstanbul altı idari kola ayrılmış ve 275 mahallede toplam 76.173 Müslüman erkek nüfusu tespit edilmiştir. Bunun yanında, hanelerde ikamet eden 1.823 bekâr Müslim ile 4.262 bekâr reaya nüfusu ve çeşitli bölgelerde yaşayan yaklaşık 900 Kıptî (Roman) nüfusu da kayıtlara geçmiştir. Bu veriler, kıtlığın başkentte yarattığı insanî krizin boyutlarını ve dönemin toplumsal katmanlarını göstermesi açısından büyük önem taşımaktadır. Çalışma, bu birincil kaynağı gün yüzüne çıkararak, 1828-1829 harbinin İstanbul’daki sosyal ve demografik yansımalarına dair literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
Keywords
Abstract
The 1828-1829 Ottoman-Russian War brought not only military defeat but also a profound humanitarian and economic crisis to the capital, Istanbul. The Russian naval blockade of the Straits cut off the city’s grain supply, triggering a severe famine. Contemporary accounts describe the bread distributed to the public as “fist-sized, pitch-black loaves,” with crowds forming at bakeries and many soldiers and civilians perishing from starvation. This study aims to transcribe, translate, and analyze the primary record of the 1829 Census of Istanbul, a direct consequence of the severe famine experienced in the capital during the 1828-1829 Russo-Ottoman War. The main purpose of the study is to shed light on the demographic and social situation of the capital amidst the famine environment created by the war, based on this unique document. The register records in detail the results of the census conducted to meet the people’s bread needs due to the famine. Accordingly, Istanbul was divided into six administrative divisions, and a total Muslim male population of 76,173 was identified across 275 neighborhoods. In addition, 1,823 unmarried Muslims and 4,262 unmarried Rayah residing in households, as well as approximately 900 Gypsies (Romani) living in various regions, were also recorded. These data are of great importance as they demonstrate the dimensions of the humanitarian crisis caused by the famine in the capital and the social strata of the period. By bringing this primary source to light, this study aims to fill a significant gap in the literature regarding the social and demographic reflections of the 1828-1829 war in Istanbul.
