DEMİRYOLU İNŞASI FİKRİ VE SAHİBİNİN ADIYLA İFADE EDİLEN BİR PROJE: “CHESTER PROJESİ”
THE IDEA TO BUILD RAILROADS, AND A PROJECT NAMED AFTER ITS AUTHOR:“CHESTER PROJECT”

Author : Yaşar ÖZÜÇETİN -- Emrah ALTAY
Number of pages : 1193-1232

Abstract

ABD-Osmanlı Devleti arasında ilk ilişkiler; Amerika’nın Akdeniz sularındaki çıkar amaçlı politikasının bir ürünü olmuş, daha sonra takip ettiği siyasetle ABD, Anadolu’da Ermenileri kollayan bir devlet yapısına bürünmüştü. Osmanlı ülkesi içerisinde Ermeni isyanları, özellikle 1890 yılı itibariyle artmaya başlamış, bu isyanların bastırılması ile ilgili ortaya konulan tutum ve faaliyetlerden ABD’de kendisine pay çıkarmak arzusunda olmuştu. ABD, Osmanlı ülkesinde cereyan eden faaliyetlerin kendi okullarına zarar verdiğini öne sürmüş, bu zararların bir an önce tazmin edilmesi amacıyla 1900 tarihinde “USS Kentucky” adlı savaş gemisini Amiral Colby M. Chester önderliğinde İstanbul’a göndermişti. Amiral Colby M. Chester, Osmanlı devlet adamlarıyla müspet ilişkiler kurmuş, ortaya konulan Anadolu-Musul-Kerkük bölgeleri arasında yabancı şirket eliyle bir demiryolu inşası fikri, bir proje halini almıştı. Bu proje sahibinin adıyla ifade edilip, Chester’i bir statüye kavuşturmuştu. Proje, başlangıçta tam anlaşılamamış, muhatabının gerçeği görmesini engellemek için en ince ayrıntısına kadar düşünülerek girift fikirlerden oluşmuştu. Bu proje işletmeciliği ile Osmanlı ülkesi içerisinde hizmet gibi görülmüşse de tahlili ve değerlendirilmesi neticesi ülkenin bir çeşit sömürülmesinin aracı olacağı anlaşılmıştı. Amiral Colby M.Chester, başarısızlığı uğrayan projesini, daha sonra yeniden düzenleyerek Osmanlı Devleti’nin varisi olarak beliren yeni yapıya kabul ettirmeye çalışmıştı. Hazırlanan proje taslağı, 8 Nisan 1921 tarihinde TBMM’nde müzakereye açılmış, mebusların önemli bir kısmı projenin şekli üzerinde durmayı yeterli görmüşlerdi. Projenin gerçek amacının petrol ve zengin maden yataklarının sömürülmesi olduğunu düşünen mebusların çabası projenin Meclis’te onaylanmasına mâni olamamıştı. Lozan Konferansında gündeme gelen Musul meselesi, bir şekilde bu projenin kaderinde belirleyici olmuş; ABD, Türkiye’nin Musul’u kaybedeceği düşüncesiyle demiryolu inşasına yönelik projeyi askıya almıştı. Zira zengin petrol yataklarına sahip olan Musul’un projenin dışında kalması, Türk topraklarında yapılacak bütün faaliyetlerin de başarısızlığa uğramış olması demekti.

Keywords

ABD-Osmanlı İlişkisi, Chester Projesi, Demiryolu İnşası, TBMM Birinci Dönem, Lozan Konferansı.

Read: 912

Download: 419