ORTODOKS “YÜKSEK İSLAM” İLE HETERODOKS “HALK İSLAMI” ARASINDAKİ GERİLİM
THE TENSION BETWEEN ORTHODOX “HIGH ISLAM” AND HETERODOX “FOLK ISLAM”

Author : Zeki UYANIK
Number of pages : 729-741

Abstract

Bu çalışma, yüksek İslam-halk İslamı, ortodoksi-heterodoksi ve sosyal yapı-komünitas olmak üzere üç kavramsal çiftin arasındaki ilişkiyi tartışmayı hedeflemektedir. Bu kavramsal çiftlerin her biri kendi içlerinde gerilim veya karşıtlık taşıyan kutuplardan oluşuyor (ortodoksiye karşı hetorodoksi gibi). Bizim buradaki amacımız heterodoksi, komünitas ve halk İslamı’nı aralarındaki paralellikler ve yakın ilişkiler çerçevesinde bir arada ele alıp, bu kavramsal kümenin karşısına ortodoksi, sosyal yapı ve yüksek İslam kavramlarını (aralarındaki paralellikleri de göz önüne alarak) yerleştirip kıyaslamalar yapmaktır. Sözünü ettiğimiz kavramları Türk toplumsal tarihi ve Türklerin arasında görülen farklı İslamiyet yorumları bağlamında ele almaya gayret ediyoruz. Yüksek İslam derken kastedilen merkezinde medrese ve ulemanın olduğu, kaynağını Kur’an ve hadisten alan, İslam medeniyeti tarihinde tarihteki birçok devlete resmi ideoloji de olmuş Ortodoks bir İslam yorumundan bahsediyoruz. Şehirli olması, sistematik kurallara bağlı olması, İslam’ın monoteistik (tektanrıcı) yanlarını vurgulaması, yazılı kültüre dayanması, kurumsallaşmış olması ve siyasal otorite ile yakın ilişkide olması Ortodoks yüksek İslam’ın en öneli özellikleri olarak vurgulanmaktadır. Öte yandan halk İslamı, genelde kırsalda yaygınlık gösteren, heterodoks öğeler barındıran, sözlü kültüre dayalı, çoğulculuğu öne çıkaran, ibadetlerde cinsiyet ayrımı yapmayan, siyasal otoriteye mesafeli ve evliya kültüne önem veren niteliklere sahiptir. Bu iki anlayış arasındaki gerilimli bir ilişki olduğunu savunan bu çalışma, Turner’ın yapı ve komünitas kavramsallaştırmasını bu ikili gerilime uygulamayı önermektedir.

Keywords

Yüksek İslam, Halk İslamı, Ortodoksi, Heterodoksi, Komünitas, Sosyal Yapı

Read: 867

Download: 204