TÜRKÇEDE NESNE BELİRTME VE NESNE YÜKLEME: TÜRKÇE SÖZLÜ SÖYLEM ÜZERİNE BİR UYGULAMA
OBJECT MARKING AND ASSIGNMENT IN TURKISH: A STUDY ON TURKISH SPOKEN DISCOURSE

Author : Bilge ÖZTÜRK
Number of pages : 411-420

Abstract

Dik’in (1978) İşlevsel Dilbilgisi çerçevesinde ortaya koyduğu Nesne yükleme ve Keenan’ın (1975, 1976) ileri sürdüğü Nesne belirtme olgularının Türkçede nasıl işlediğini ortaya koymayı amaçlayan çalışmada, NTV kanalında yayınlanan Yakın Plan programından seçilen üç metin ve 30 dakikalık karşılıklı konuşma söyleminden oluşan veri tabanından rastgele örnekler seçilip incelenmiştir. Dik (1978), dillerde anlambilimsel işlevlere Özne ve Nesne sözdizimsel işlevlerini yükleme olasılıklarının Anlambilimsel İşlev Hiyerarşisi ile kısıtlandığını ileri sürmektedir. Dik’e (1978) göre Nesne yükleme ve Anlambilimsel İşlev Hiyerarşisi arasındaki ilişki a) süreklilik hipotezi b) kesme noktası c) belirtililik d) dilbilgisellik derecesi e) dil değişimi f) lehçe değişkenliği başlıkları altında ortaya konabilir. Bu çalışmada da, Türkçede Nesne yükleme olgusu Dik’in belirlediği başlıklar çerçevesinde incelenmiştir. Çözümlemeler sonucu elde edilen çalışmanın bulguları, Türkçede Nesne dilbilgisel ilişkisinin, durum dizgesi, sözcük dizilişi ve eylem anlambilimiyle belirtildiğini ve bu doğrultuda Anlambilimsel İşlev Hiyerarşisindeki Kılıcı dışında kalan tüm anlambilimsel işlevlerin Nesne işlevini yüklenebildiğini göstermektedir. Ayrıca, çalışmada elde edilen bulgular, Türkçede yalın durum ve belirtme durumuyla belirtilen Erek anlambilimsel işlevinin Dolaysız Nesne ile örtüştüğünü, Anlambilimsel İşlev Hiyerarşisinde yer alan ve Yönelme ve Çıkma durum dizgeleriyle kodlanan diğer anlambilimsel işlevlerin ise, Dolaylı Nesneyi belirtmede kullanıldığını göstermiştir

Keywords

Anahtar Kavramlar: Nesne belirtme, Nesne yükleme, Anlambilimsel İşlev Hiyerarşisi, Anlambilimsel İşlevler

Read: 720

Download: 230