ÇATI KAVRAMI ÜZERİNE
ABOUT THE VOICE TERM

Author : Seda YILMAZ
Number of pages : 521-535

Abstract

Araştırmada çatı kavram ve teriminin kapsamı, bu kategoriyi oluşturan şekillerin öz nitelikleri ve söz konusu şekillerin sınıflandırılmasında kullanılan ölçütlerin neler olması gerektiği konuları üzerinde durulmuştur. Çalışmada benimsenen kavrayış açısından geleneksel gramerdeki yerleşmiş mevcut çatı tanımının, morfolojik bir kategori olan çatı şekillerinin söz diziminin görevli öğelerinden özne ve nesneye göre tasnif edilmesi ve çatı kategorisinin her türlü fiil kelime şeklinde işleyebileceğinin belirtilmemiş olması sebebiyle tartışmaya açık olduğu düşünülmektedir. Bundan dolayı çatı kavram ve teriminin bahsedilen hususları da kapsayacak şekilde işlenip tasrihi gerekmektedir. Bu çalışmada söz konusu edilen çatı morfemleri olmaksızın Türkiye Türkçesinde (TT) herhangi bir çatı ulamının varlığından bahsedilemeyeceği sonucuna varılmıştır. Buna göre TT’de fiil tabanıyla temsil edilen eylemin bağlantılı olduğu nesnenin eylemin faili olduğunu bildirdiği ve sıfır biçim birimiyle temsil edildiği ileri sürülen etken çatı şekli yoktur. Dolayısıyla TT’de somut etken çatı şekli olmadığı gibi, onun yokluğu da anlamlı değildir. Medial çatı, fiil tabanınca iletilen eylemin bağlantılı olduğu nesnenin o eylemin faili olduğu ve söz konusu nesnenin iç ya da dış durumunda bir değişikliğin meydana geldiği anlamına sahip fiil şeklidir. TT’de bu anlama sahip kalıplaşmış ve böylelikle eylem ve nesne arasındaki sözü edilen bağlantıyı morfolojik yolla dile getirmeyen fiiller bizce medial çatı kelime şekli değil, medial anlamlı fiil olarak değerlendirilmelidir. Çalışmada Türkiye Türkçesi çatı şekilleri işlevsel dil bilimi metodu kullanılarak ele alınmış ve söz konusu şekiller kullanıldıkları bağlamda yerine getirdikleri işlev göz önünde bulundurularak sınıflandırılmıştır. Çatı şekillerinin işlevlerinin hatasız ve eksiksiz bir biçimde ortaya konulabilmesi için Çağdaş Türk edebiyatı malzemesinden ve konuşmalardan yararlanılmış ve birleşiminde çatı şekillerinin yer aldığı fiil şekillerinin işlevleri tarama yöntemiyle elde edilen örneklerle de sınanmıştır.

Keywords

Dil Bilimi, Çatı, Edilgen Çatı, Etken Çatı, Orta Çatı

Read: 748

Download: 226