RUS DİLBİLİMİNDE BİYOLOJİK CİNSİYETİN FONKSİYONEL-SEMANTİK ALANININ SÖZCÜKSEL VE DİLBİLGİSEL KARŞILAŞTIRILMASI
LEXICAL AND GRAMMATICAL COMPARISON OF FUNCTIONAL-SEMANTIC FIELD OF BILOGICAL SEX IN RUSSIAN LINGUISTICS

Author : Reşat ŞAKAR
Number of pages : 485-497

Abstract

Bu makalede, Rus dilbiliminde biyolojik cinsiyetin fonksiyonel-semantik alanının yapısını tek merkezli veya çok merkezli bir yapının mı oluşturduğu sorunsalı incelenmekte ve bu fonksiyonel-semantik alanda sözcük bileşenlerinin ne gibi bir rolü olduğu ortaya konulmaktadır. A. V. Bondarko’nun tanımladığı gibi farklı seviyelerdeki dil araçlarının gruplaşmasıyla semantik kategori olarak ortaya çıkan fonksiyonel-semantik alan, fonksiyonel dilbilgisinin temel kavramlarından birisi olarak nitelendirilmektedir. Yine A. V . Bondarko’nun da dile getirdiği gibi bu fonksiyonel-semantik alan tek merkezli ve çok merkezli olarak ikiye ayrılmaktadır. Tek merkezli fonksiyonel-semantik alanın merkezini yüklem, sıfat v.b gibi sadece bir dilbilgisi kategorisi oluşturmaktadır. Çok merkezli fonksiyonel-semantik alanın merkezi ise, yüklem ve özne, yüklem ve zaman, isim ve sıfat gibi dilbilgisinin farklı kategorilerinin bir arada kullanılmasıyla ortaya çıkmaktadır. A. V. Bondarko fonksiyonel-semantik alanın esasını oluşturan semantik kategorileri, canlı / cansız varlıklar ve biyolojik cinsiyet gibi isim kategorileri olarak göstermemesine rağmen, özellikle S.G. Mameçkov biyolojik cinsiyetin fonksiyonel-semantik alanını tamamen farklı ve bağımsız bir alan kategorisi olarak ele alıp özellikle tez çalışmasında incelemektedir. S. G. Mameçkov’a göre biyolojik cinsiyetin fonksiyonel-semantik alanı çok merkezli bir alan tipidir. Çok merkezli tip de merkez ve çevresi diye ikiye ayrılmaktadır. Biyolojik cinsiyetin fonksiyonel-semantik alanının merkezinde, cinsiyetin morfolojik isim kategorileri yer almaktadır. Merkezin uzağındaki araçlara da sözcük bileşenlerini, kelime yapım araçlarını, sözdizim araçlarını ve fonetik araçlarını verebiliriz. Bu araçlardan sözcük bileşenleri diğerlerine kıyasla merkeze daha yakın bir konumdadır. Bu bağlamda N. Gumilyev’in “Dünyevi aşkın sevinci (??????? ?????? ?????)” adlı kısa öyküsünden bir parça incelenmektedir.

Keywords

Fonksiyonel Dilbilgisi, Fonksiyonel-Semantik Alan, Tek ve Çok Merkezli Fonksiyonel-Semantik Alan, Biyolojik Cinsiyetin Fonksiyonel-Semantik Alanı, Fonksiyonel Alanın Sözcük Bileşeni

Read: 732

Download: 229