SAİT FAİK ABASIYANIK’IN SEMAVER ADLI HİKÂYESİNDE METİNDİLBİLİMSEL BAĞDAŞIKLIK GÖRÜNÜMLERİ
APPEARANCES OF TEXTUAL LINGUİSTIC COHISION IN SAİT FAİK ABASIYANIK’S STORY “SEMAVER”

Author : Meltem GÜL
Number of pages : 135-148

Abstract

Dilin çeşitli alanlarında çalışma yapan dilbilimi 1960’lı yıllarda yeni dilbilgisel kurallarıyla kendine çok önemli bir çalışma sahası oluşturmuştur. Bunlardan biri de metin dilbilimdir. Metni esas alan, metin yapılarını inceleyen bu yeni alan dilbilimin özgün çalışma zeminlerinden birini oluşturmaktadır. Tümcenin en büyük birim olduğu anlayışının bozulmasıyla beraber metin dilbilimde de ilerlemeler olmuştur. Metin incelemelerinde önemli olan tek tek tümceler değil de metnin bütünüdür. Diğer bir değişle incelenen şey metnin bir bütün olarak kendisi, yapısı ve işlevinin yanı sıra metni oluşturan öğeler arasındaki bağlar ve ilişkilerdir. Metin dilbilim ayrıca metinlerin anlamsal yapılarını belirlemeye çalışır. Metnin ana konusu ve alt konularının belirlenmesi, metnin görünen yapısının dışında derin yapısının araştırılması ancak metin bilimle olmaktadır. Bu anlayışla inceleme konusuna yaklaşan metin bilim şiir, öykü gibi her çeşit dil ile ilgili malzemeyi metin yapan ölçüt ve kuralları saptar. Bu bağlamda kısa öyküler de metin özellikleri taşıdıklarından metin dilbilimin araştırma alanına girmektedirler. Bu incelemede Sait Faik’in yazdığı ve yoksul insanların hayatını anlatan “Semaver” adlı hikâye metin dilbilimin kuralları ve yaklaşımları ışığında bağdaşıklık görünümleri ele alınarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu hikâyenin çözümlenmesindeki amaç metinde görünen yapı olarak bilinen metnin içinde var olan unsurların yani metindeki dilbilgisel yapının belirlenmesidir. Metin dilbilimde bu tür yapılara metnin küçük ölçekli yapısı da denir. Öncelikle tümce, tümce ötesi anlayış ve metin dilbilim, metin dilbilim ve söylem çözümlemesi ayrıca metin kavramı hakkında bilgi verilmiştir. Metin dilbilimsel bağdaşıklık başlığıyla asıl konuya girilerek öyküde gönderimsel bağdaşıklık görünümleri incelenmiş ardından bağımsız gönderim öğeleri başlığıyla; kişi adılları, gösterme adılları, dönüşlülük adılları, gösterme sıfatları, bağımlı gönderim öğeleri başlığı altında ise iyelik ekleri, belirtme durum eki, ilgi ekleri, kişi ekleri, öyküde biçimsel bağdaşıklık görünümleri başlığı altında ise bağlaçlar, değiştirim, sözlüksel bağdaşıklık, eksilti, zaman-görünüş-kip unsurları incelenmiştir. Öyküden alınan örneklerle konuya açıklık kazandırılmıştır. İncelemede biçimsel bağlantılar tespit edilerek metnin bağdaşıklık görünümlerinin somut olarak ortaya konması amaçlanmıştır.

Keywords

Dilbilim, Metin dilbilimi, Metin dilbilimsel Bağdaşıklık, Tümce, Sait Faik Abasıyanık

Read: 1,211

Download: 377