YÜKLEME ÇEKİLİM İLKESİ ALTINDA EYLEMSİ EKLERİNİN YÜKLEM-İÇİ YAPIŞMA SÜRECİ
INTER-PREDICATE ADHESION PROCESS OF VERBAL SUFFIX ON PRINCIPLE OF GRAVITATION ONTO PREDICATE

Author : Turgay SEBZECİOĞLU
Number of pages : 201-210

Abstract

Tümcenin merkezi olan yüklem kurucusu, yani çekirdeği olan eylemle, alanı dışındaki sözlüksel ve dilbilgisel biçimbirimleri kendisine doğru çeker. Böylece, kendi alanına doğru bükülen bir çekim alanı oluşturur. Bazı biçimbirimler yüklemin çekim gücünden daha az etkilenirken bazıları daha çok etkilenmektedir. Çekilme sürecinde biçemsel tercihler veya taşıma gibi anlık bilişsel işlemler gözlemlenebilir. Ancak, bu süreçler, biçimbirimlerin yüklem-içi alana kalıcı olarak yapışmasıyla sonuçlanmaz. Yüklem-içi alana yapışmada güçlü bir çekilime ihtiyaç vardır. Güçlü çekilim sonucu oluşan yapışma; dilbilgisel, yani dizgesel bir değişim içermekte ve artzamanlı bir süreç gerektirmektedir. Yüklem-içi alana yapışma eğilimi dorukta olan biçimbirimler, tarihsel süreç boyunca gerçekleştirdikleri genetik uyumun bir sonucu olarak yükleme uygun kategorisel özellikler kazanmış demektir. Bundan dolayı, yüklemsel çekime daha yoğun olarak maruz kalmakta, bütünleşme ve yapışma eğilimli özelliklerinden dolayı yüklem-içi alana doğru çekilme sürecini tamamlayabilmektedir. Bu makalede, güçlü ya da zayıf, sözü edilen bütün bu çekilim süreci, Yükleme Çekilim İlkesi adıyla yasalaştırılmıştır. Türkçede bu ilkenin bağımlı dilbilgisel biçimbirimler üzerindeki açık etkisini Yüklem-içi Yapışma Koşulunu sağlayan bazı eylemsi ekleri (mastar, ortaç ve ulaç ekleri) taşımaktadır. Yükleme doğru olan bükülüm sürecini eylemsi eklerinin hem artzamanlı evriminde hem de eşzamanlı eğilimlerinde görmek mümkündür. Eylemsi eklerinden kimisi yantümcede oluşturduğu genetik uyumla kip, zaman ve görünüş ekine dönüşerek kimisi de betimeleme (“tasvir”) amaçlı dilbilgisel yapılar oluşturarak yüklem-içi yapışmayı başarabilmiştir. Bazı eylemsi eklerinin de yüklem-içi yapışma sürecini tamamlamak üzere olduğu, gösterdiği sözlükselleşme eğilimlerinden anlaşılmaktadır. Bu çalışmada, eylemsi ekleriyle ilişkili bütün bu gözlemler Yükleme Çekilim İlkesi temelinde açıklanmaya çalışılmıştır.

Keywords

Yükleme Çekilim İlkesi, Yüklem-İçi Yapışma Koşulu, Çekim Alanı, Bükülüm, Eylemsi Ekleri

Read: 1,115

Download: 354