4;0-6;0 YAŞ ARALIĞINDAKİ ÇOCUKLAR TARAFINDAN ÜRETİLEN RİCA SÖZCELERİ ÜZERİNE BİR GÖZLEM
A CASE STUDY ON ANALYSING REQUESTS UTTERED BY CHILDREN BETWEEN 4;0-6;0 YEARS OF AGE

Author : Tayyibe EKEN
Number of pages : 429-445

Abstract

Çocukların iletişim amaçlı ilk üretimleri, çoğunlukla gereksinimlerini aktardıkları istek ve rica sözceleridir. Ricaların iletişimsel rollerden etkilenerek farklı biçimlerde üretilebildiği görülmektedir. Konuşucu, dinleyicinin gereksinimlerini, sosyal statüsünü ve bağlamı göz önünde bulundurarak rica sözcelerini üretmektedir. Bu araştırmada; çocukların farklı etkileşimlerdeki rollerinin, rica sözcelerine yansıması konu edilmiştir. Çalışmanın amacı 4;0-6;0 yaş aralığındaki çocukların farklı bağlamlarda, ne tür rica sözceleri ürettiklerine ilişkin saptamalar yapılmasıdır. Katılımcı gözlem ve içerik çözümlemesi yöntemlerinin kullanıldığı çalışmanın örneklem grubu küme örnekleme tekniğiyle oluşturulmuştur. Çalışmanın örneklem grubunu oluşturan her bir yaş aralığından 20’şer olmak üzere toplam 60 çocuk seçilmiştir. Örneklem grubundaki çocukların öğretmenleriyle, arkadaşlarıyla, aileleriyle ve diğer bireylerle iletişimleri video kamera ve ses kayıt cihazı aracılığıyla kaydedilmiştir. Yapılandırılmamış alan çalışması niteliğinde toplanan doğal konuşma verisinin çözümlenmesinde kategori ve frekans analizleri kullanılmıştır. Çalışmanın kuramsal temelini oluşturan Dore (1978) ricaları; bilgi, eylem ve izin/onay isteme biçiminde üç alt kategoriye ayırmıştır. Çalışmanın temel bulgularına göre ricaların kullanım hiyerarşisi; eylem isteme>izin/onay isteme>bilgi isteme biçimindedir. Ricaların genellikle emir, bildirim ve soru biçimlerinde aktarıldığı; eylem isteme amacının emir biçiminde, bilgi isteme amacının ne/kim soruları biçiminde, izin/onay isteme amacının ise evet/hayır soruları kullanılarak üretildiği; dinleyici-konuşucu rollerinin ve yaşın rica üretimi açısından değişken değeri taşıdığı gözlenmiştir. Söz konusu yaş aralıklarında gereksinimlerin ve dilsel yeterlilik düzeyinin farklılaşmasına bağlı olarak çocukların farklı gereksinimlerini farklı rica biçimleri kullanarak aktardıkları gözlenmektedir.

Keywords

Rica Sözceleri, İletişim Amaçları, Dil Edinimi, İşlem Öncesi Dönem

Read: 673

Download: 233