İKTİDAR-BASIN İLİŞKİLERİNİN OSMANLI DEVLETİ'NDE GÖRÜNÜMÜ (1831-1918)
THE OUTLOOK OF THE POWER-PRESS RELATIONS IN THE OTTOMAN EMPIRE (1831-1918)

Author : Şerif DEMİR
Number of pages : 367-377

Abstract

Tarih çalışmalarında basın önemli bir kaynaktır. Basını kullanırken, basıldığı dönemin siyasal olayları ve iktidarla ilişkileri önemlidir. Çünkü basından alına her çeşit bilgi ve belgeye şüpheyle yaklaşmak kaçınılmazdır. Bu durum faydalınalan bilginin güvenirliliğini ve değerini ortaya koyacaktır. Osmanlı Devleti'nde ilk yayınlanan gazeteler Takvim-i Vekâyi ve Ceride-i Havadis'ti. Basının doğumunda ve gazetecilerin yetişmesinde son derece önemli yeri olan bu iki gazetenin, iktidar tarafından ekonomik bakımdan desteklenmesi yayın politikalarının daha çok iktidara paralel olarak belirlenmesine sebep oldu. 1860'lı yıllarla birlikte özel basın doğdu ve gücünü halktan alan yeni bir gazetecilik anlayışı ortaya çıktı. Siyasi içerikli yazılar ve iktidara yönelik eleştiriler basında yer alamaya başladı. Dönemin devlet adamları yeni hukuki müeyyideler veya ek yasaklar getirerek basının eleştirilerini engellemek için çaba gösterdiler. İktidarın bu tavrına karşı gazeteciler özgür ve serbest çalışabilmek için yurt dışına çıkmayı tercih ettiler. Basına yönelik alınan tedbirler tam olarak hiç bir zaman başarılı olmadı. Örneğin; Âli ve Fuat Paşalar bir takım yasaklar getirdiler, basını cezalandırma amacıyla bazı gazeteleri kapattılar veya bazılarına sansür uyguladılar. Sultan II. Abdulhamid devrinde basın hürriyetini kısıtlayan tedbirler alındı. II. Meşrutiyetin kısa süreli özgürlük ortamı sonrasında basına yönelik tekrar cezalandırmalar başladı. I. Dünya Savaşı ve İstanbul'un işgalinde sürekli sansür ve sıkı kontrol hep var oldu. İktidarın basına yönelik katı tavrına karşın, iktidara direnen ve görevini yapmaya çalışan gazeteciler de oldu. Örneğin; Tercüman'ı Ahval ve Tasvir-i Efkar gibi gazetelerin yayımlanmasıyla birlikte Şinasi, Namık Kemal ve Ziya Paşa gibi gazetecilerin cesur yayınları her dönem oldu. Osmanlı Devleti'nin son 68 yılında basın vardı ve iktidarın etkisinde kalan ve kalmayan gazetecilerde vardı.

Keywords

Basın, İktidar, Gazeteci, Osmanlı Devleti, Sansür

Read: 719

Download: 240