KUTADGU BİLİG’DEKİ OĞUZCA UNSURLAR
ELEMENTS OF OGHUZ TURKIC IN THE KUTADGU BILIG

Author : Meltem GÜL
Number of pages : 253-265

Abstract

İnsanlar arasında ortak bir yazı dili olmasına rağmen farklı diyalektlerin kullanılmasının tarihi Eski Türkçe dönemine kadar gitmektedir. XI. yüzyılda bilinen tek yazı dili Hakaniye Türkçesi olarak adlandırılan Kutadgu Bilig’in dili olmasına rağmen Kaşgarlı Mahmut Divanında Orta Türkçe döneminde birçok diyalektin kullanıldığını örnekleriyle belirtmiştir. Kutadgu Bilig’de de bugün birçok farklı diyalektlerin belirtileri görülmektedir. Oğuz, Karluk, Kıpçak, Yağma, Oğrak, Suvar, Peçenek diyalektleri bunlardan sadece birkaçıdır. Bu makalede Karahanlı Türkçesinin en hacimli eseri olan Kutadgu Bilig’de Oğuz lehçesinin özellikleri incelenmiştir. Makalenin giriş kısmında Oğuzlar ve Oğuzca hakkında bilgi verildikten sonra eserdeki Oğuzca unsurlara geçilmiştir. Oğuzca unsurlar belirlenirken ses bilgisi, şekil bilgisi ve söz varlığı olmak üzere ana başlıklar belirlenmiştir. Oğuzca ses bilgisi özellikleri bölümünde b > m değişimi, i > é değişimi, ön seste y- türemesi, hece kaynaşması, hece yutulması ve ses düşmesi olaylarının yer alması, b- > v- değişimi, t- > d- değişimi, d- > y- değişimi, önseste k- > g- değişimi, ? > n değişimi, à / g ünsüzlerinin durumu, sıfat yapan aú / ek ekinin kullanımı, şekil bilgisi bölümünde Oğuz lehçelerinde +I/+U şeklindeki belirtme ekinin ilk hali olan + Ig / +Ug şeklinin varlığı, yön gösteren ö? adından –dın / -din eki ile yapılmış ö?dün zarfının kullanımı, tamlayan ekinin +(n) Ing/ +nIng şeklinde kullanılması, ikinci tekil şahıs zamirinin sen şeklinde kullanılması, ikinci tekil ve ikinci çoğul kişi emir ekinin kullanılışı, geniş zaman kipinin –r eki ile kullanımı, görülen geçmiş zaman kipinin kullanımı, duyulan geçmiş zaman kipinin kullanımı, mış/miş; -àan/-gen; -àuluk/-gülük; -àlı/ -glı ; -àuçı /- güçi; -teçi / -taçı eklerinin sıfat-fiil olarak kullanımı, söz varlığı bölümünde ise dönüşlülük zamiri olarak öz / kentü; tap-/bul-; eliğ, el/kol; kizle-/yaşur-; me?ze-/okşa-; şeklinde dek çiftler halindeki kullanım üzerinde durulmuştur.

Keywords

Kutadgu Bilig, Oğuzca, Oğuzca Unsurlar, Tarihi Türk Lehçeleri, Ses ve Şekil Bilgisi

Read: 1,073

Download: 431