DİVÂN-I HİKMET TÜRKÇESİNDEN ANADOLU AĞIZLARINA
FROM DIVÂN-I HIKMET TURKIC TO ANATOLIAN DIALECTS

Author : Meltem GÜL
Number of pages : 263-272

Abstract

XI-XIII yüzyıl arası dönem bazı Türkologlar tarafından Eski Türkçe terimi ile adlandırılmıştır. Bu yüzyıla ait eserler üzerinde yapılan çalışmalar neticesinde bu döneme ait Türk dilinin söz varlığı ortaya konmuştur. Bununla beraber kelimelerin tarihi gelişimleri de etimolojik çalışmalarla belirlenmiştir. Karahanlılar dönemi Türk Edebiyatının önemli temsilcilerinden Hoca Ahmet Yesevi ve onun Divân-ı Hikmet adlı eserinin de Türk Dil Tarihinde önemli bir yeri vardır. Divân-ı Hikmet Ahmet Yesevi’nin felsefik ve şiirsel hikmetlerini bir araya toplayan bir eserdir. Şimdiye kadar daha çok Ahmet Yesevi ve onun eserleri hakkında çalışmalar yapılmış olup eserin dili üzerine bu tarzda herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Biz bu çalışmayla XIII. yüzyılla XX. yüzyıl arasındaki dil bağını kurarak Divân-ı Hikmet Türkçesiyle Anadolu Oğuzcasını karşılaştırmayı amaçladık. Anadolu’da Oğuzcaya dayalı resmi bir yazı dilinin var olmasının yanı sıra farklı ağızları barındıran konuşma dili bulunmaktadır. Divân-ı Hikmet’te geçen kelimelerin büyük çoğunluğu Türkiye Türkçesi yazı dilinde bulunmaktadır. Yazı dilinde bulunmayan kelimelerin bazılarının ise bu kadar uzun yıllara rağmen kaybolmayarak Anadolu ağızlarında yaşadığı bilinmektedir. Bu kelimelerin belirlemek için iki sütunlu bir tablo oluşturulup bir sütununda Divân-ı Hikmet’te geçen kelimeler bir sütununda ise ağızlarda yaşayan bu kelimelerin Derleme sözlüğündeki şekli yer almıştır. Ele alınan her kelimenin Derleme Sözlüğündeki anlamı ve sayfa numarası verilmiştir. Böylece Divân-ı Hikmet’te yer alıp Türkiye Türkçesi ağızlarında kullanılan ama standart dilde yer almayan kelimeleri Derleme Sözlüğünde bulmak amaçlanmıştır.

Keywords

Divân-ı Hikmet, Anadolu Ağızları, Ahmet Yesevi, Derleme Sözlüğü, Ağız Sözlüğü

Read: 792

Download: 250