DİVÂNU LUGÂTİ'T-TÜRK’TE YER ALAN OKÇULUK TERİMLERİ VE “yük - yü?” SÖZCÜKLERİNİN KULLANIMI ÜZERİNE?
ABOUT THE ARCHERY TERMS AND THE WORDS “yük - yü?” USED IN DİVÂNU LUGÂTİ'T-TÜRK

Author : İlhan UÇAR
Number of pages : 85-90

Abstract

On birinci yüzyılın anıt eserlerinden olan Divânu Lugâti't-Türk, birçok alanda olduğu gibi ok ve okçuluk terimleri açısından da önem taşıyan bir eserdir. Bir savaş aleti olmasına rağmen Hz. Muhammed’in buyurduğu birçok hadiste oktan ve yaydan bahsetmesi oka dinî bir hüviyet de kazandırmıştır. Ayrıca yüzyıllar boyu bir eğlence unsuru olarak kullanıldığı da bilinmektedir. Tarih boyunca kurulmuş Türk devletlerinde oka ve okçuluğa önem verilmiştir. Divânu Lugâti't-Türk’te yay ve okla ilgili birçok sözcük bulunmaktadır. “azak, azuk, bagır, bagırlamak, başak, borı, çırguy, çuram, karvı, kesme, kiriş, kiş, kiş kurugluk, kiş kurman, ok, okçı, okluk, oktam, oktaş, toz, ya, yeten” sözcükleri bunlardan bazılarıdır. Bu sözcüklerin bir kısmı geleneksel Türk okçuluğunun kültürel taşıyıcı özelliğiyle günümüzde de kullanılmaktadır. Divânu Lugâti't-Türk’te yer alan “yük ve yü?” sözcükleri de yay, bağır ok, okluk ve okçu sözcükleri gibi günümüzde okçuluk terimlerinin yer aldığı bazı kaynaklarda geçmektedir. Ancak bu iki sözcüğün kullanımında hem Divânu Lugâti't-Türk’te hem de okçulukla ilgili yazılmış diğer eserlerde karışıklık yaşanmıştır. Tarama Sözlüğü’nde de geçen “yük ve yü?” sözcüklerinin bazı eserlerde yanlış yorumlanması anlam karışıklıklarını ortaya çıkarmaktadır. Tarama Sözlüğü’nde “yük” için “rahimdeki çocuk, cenin, dölüt” anlamı verilirken; “yü?” için “tüy, kuş tüyü” anlamları verilmektedir. Bu nedenle “okun yü?ü” ve “okun yükü” terimlerinin kullanımı farklı anlamlar ortaya çıkardığı gibi oka kuş tüyü takmak, yelek takmak anlamında kullanılan “yü?” ile okun ağırlığını artırma anlamında kullanılan “yük” sözcükleri arasında oluşan anlam zıtlığını da göstermektedir. Bu makalede Kâşgarlı Mahmud’un eseri Divânu Lugâti't-Türk’te geçen okçuluk terimlerinin tespiti yapılarak “yük ve yü?” sözcüklerinin kullanımındaki yanlışlıklar ve anlam farklılıkları ortaya konacaktır.

Keywords

Divânü Lugâti't-Türk, Kâşgarlı Mahmud, Okçuluk Terimleri, yük ve yü?

Read: 1,350

Download: 512