POLONYA’DAKİ TÜRK HALKLARINDAN KARAYLARIN DİLİNDE “YAKLAŞMA YARDIMCI FİİLİ” ÜZERİNE
ON THE ADVERTIVE IN THE LANGUAGE OF THE KARAIS, ONE OF THE TURKIC PEOPLES IN POLAND

Author : Selma GÜLSEVİN
Number of pages : 279-285

Abstract

Tarihte 7-11. yüzyıllar arasında Karadeniz, Kafkas Dağları ve İdil Nehri civarında yaşamış Hazar devletinin içindeki halklardan biri olan, günümüzde de Hazar devletinin bakiyesi kabul edilen Karaylar, Museviliğin Karai mezhebini kabul etmiş, Türk dilinin Kıpçak lehçelerinden birini konuşan bir Türk halkıdır. Bugün daha çok Litvanya’nın Vilnius, Troki (Trakay) ve Panevez; Polonya’nın Varşova; Ukrayna’nın Lutsk ve Haliç; Kırım’ın Simferepol şehirlerinde ve İstanbul’da yaşamaktadırlar. Karaylar arasında kendi ana dilini bilen ve konuşan sayısı çok azdır. Kendi ülkeleri, özerk bölgeleri ve resmî dilleri olmayan Karayların dilleri, dolayısıyla da kendileri bugün yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Günümüzde Türk Karayların yoğunlukta yaşadıkları yerler Litvanya, Polonya, Kırım ve İstanbul’dur. Aslen Kırım bölgesinde şekillenmiş olmakla birlikte, farklı 3 bölgede nispeten farklılaşmış 3 ağza ayrılmıştır. Türk dilinde yaklaşma işlevi, yardımcı fiilli yapıların yanı sıra, bazı cümle tipleriyle de oluşturabilmektedir. Türkiye Türkçesinde hem {F1-zarffiil eki F2-}kuruluşundaki –(y)Ayaz- yapısı; hem de “ ... az kalsın / az daha / neredeyse” sözlerinden sonra {F-(I)yordu/-(y)AcAktI} yapısındaki çekimli fiillerle birlikte bir fiilin yapılmadığını, yapılmasına çok yaklaşıldığını ifade eder: Bacağı kırılayazdı. Az kalsın düşüyordum. Az kalsın düşecektim. vb. Bu bildiride yalnızca {F1-zarf-fiil eki F2-} kuruluşundaki yaklaşma fiili değerlendirilmiştir. Diğer yaşayan bazı Türk yazı dillerinin gramerlerinde bu işlevi taşıyan yapılar zarf-fiiller veya yardımcı fiiller bölümlerinde gösterilmiştir. Bu işlevde genellikle yaz- fiilinin ilgili yazı dillerindeki şekilleri kullanılmaktadır. Tarihî metinlerde de {F1-(y)A/U yaz-} yapısı 11. yüzyıldan itibaren izlenebilmektedir. Her ne kadar mevcut araştırmalarda Karaycada bir yaklaşma fiili gösterilmemiş olsa da, incelediğimiz metinlerde, Karaycada da yaklaşma yardımcı fiilinin kullanıldığı cümlelerle karşılaştık. Bu işlevde éz- fiili kullanılmıştır. Yapısı şudur: {-(y)A éz-}.

Keywords

Karayca, Yaklaşma Fiili, Tasvir Fiili, Şekil Bilgisi, Çağdaş Türk Lehçeleri

Read: 750

Download: 255