DİL ÖĞRETİMİNDE MANZUM SÖZLÜKLERİN ROLÜ VE TUHFE-İ NUSHÎ
TUHFE-İ NUSHÎ AND THE ROLE OF VERSE DICTIONARIES IN LANGUAGE EDUCATION

Author : Kadir GÜLER
Number of pages : 157-174

Abstract

Osmanlı sıbyan mekteplerinde ve medreselerinde ders veren müderrisler tarafından dil öğretimine yardımcı olmak üzere kaleme alınan manzum sözlükler, Türkçe kelimelerin Arapça ve Farsça karşılıklarını vererek bu dillerin öğretilmesini kolaylaştıran eğitici ve öğretici ders kitapları olarak karşımıza çıkmaktadırlar. 4-6 yaşları arasındaki çocukların 3-5 yıl süren eğitimleri süresince devam ettikleri bu okullarda düzgün ve yerinde konuşma sanatı diyebileceğimiz belâgatın ders kitapları arasında yer alan bu sözlükler, biçim ve içerik açısından çok yönlü eğitici ve öğretici roller üstlenmişlerdir. Arapça ve Farsça yaklaşık biner basit kelimenin öğrenilmesini amaçlayan manzum sözlükler öğrencilerin söz dağarcığını zenginleştirmekte ve sözcük ezberini kolaylaştırmaktadır. Şiir dilini oluşturan kelimelerin dizelerle öğretilmesi öğrencilerin ilgisini çekmekte, onlara ses, sanat ve estetik duygusu kazandırmakta, yabancı dil metinlerinin okuma ve anlama sürecini kısaltmakta ve en önemlisi öğrencilere anlam bilgisi öğretmektedir. Anadoluda ilk önemli örneklerini Germiyanoğulları sarayının iki büyük şâiri Ahmedî ve Ahmed-i Dâ’î tarafından yazılan satır altı Türkçe Arapça-Farsça manzum sözlüklerle gördüğümüz bu manzum sözlük yazma geleneğinin 19. asırda yazılan eski harfli basma en son örneği, Çemişgezekli Nasuh Efendi tarafından yazılan Tuhfe-i Nushî adlı Arapça-Farsça-Türkçe manzum sözlüktür. Tanzimat’ın ilk yıllarında kaleme alınan Tuhfe-i Nushî’den hareketle kaleme aldığımız bu makalede kısaca manzum sözlüklerin Osmanlı medreselerindeki dil eğitimine katkıları ortaya konulmaya çalışılacak, bu modelin günümüz ilk ve orta öğretim kurumlarında öğretilmeye çalışılan dil eğitimine ne gibi katkılar yapabileceği tartışmaya açılacak ve Çemişgezekli Nasuh Efendi’nin bu sözlüğü bilim dünyasına tanıtılacaktır.

Keywords

Manzum Sözlükler, Çemişgezek, Nasûh Efendi, Tuhfe-i Nushî

Read: 1,262

Download: 446