KLASİK FIKIH KAYNAKLARINDA HİBEDEN DÖNME MESELESİNE İLİŞKİN TEMEL YAKLAŞIMLAR
THE FUNDAMENTAL APPROACHES ON TOPIC OF RETURNING FROM THE DONATION IN CLASSICAL FIQH RESOURCES

Author : Ayhan HIRA
Number of pages : 237-250

Abstract

İslam hukukunda hibe akdi, bir malvarlığının bedelsiz olarak karşı tarafa temlik edilmesini ifade etmektedir. Bu tanım, bir bedel şart koşulmadıkça, ilke olarak hibenin teberru nitelikli akit çeşitlerinden olduğunu göstermektedir. Fakihler hibe akdini incelerken bir yandan satım akdi modeli üzerinden hareket etmişler, diğer yandan hibeyi diğer teberru nitelikli akitlerden ayırmaya özen göstermişlerdir. Zira konuyla ilgili dünyevi ve uhrevi açıklamalar yapan, hükümler koyan pek çok sayıdaki hadisin varlığı, teberru nitelikli işlemleri birbirinden ayırmayı gerektirmiştir. Böylece hibenin anlam sahasını daraltmak suretiyle hibe akdinin sınırları belirlenmiştir. Bu çaba, hibe akdine ilişkin uygulamaların kendi içinde anlamlı ve tutarlı olmasını da sağlamıştır. Diğer yandan, klasik kaynaklarda hibeye geniş anlamlar yükleyerek teberru akitlerini hibe kapsamında değerlendirmek ve böylece kapsamlı bir üst başlık oluşturmak amacını güden açıklamalara da rastlanmaktadır. Fakihlerin çoğunluğuna göre hibeden dönmemek asıl, dönmek ise istisnadır. Babanın çocuğuna yaptığı hibeden dönebilmesi, söz konusu istisnanın uygulamasını göstermektedir. Hanefiler ise bunun aksini savunmaktadırlar. Çünkü ilgili hadislerin hukukî değil, ahlaki müeyyideye sahip olduğu kanaatindedirler. Hibeden dönebilmek için birtakım koşulların sağlanmış olması gerekmektedir. Bunların sağlanmamış olması, hibeden dönmeye engel teşkil eden durumları oluşturmaktadır. Bu durumlar, Hanefî kaynaklarda diğerlerine nazaran daha fazladır. Bu çalışmada, klasik kaynaklar esas alınarak mezheplerin hibeden dönme konusundaki yaklaşımları, hibeden dönülebilen ve dönülemeyen durumlara dair görüşleri incelenecektir.

Keywords

İslam Hukuku, Akit, Fesih, Mâni, Hibe

Read: 860

Download: 299