İHVÂN-I SAFÂ METİNLERİNDE NÜBÜVVET
PROPHETHOOD IN THE TEXTS OF IKHWAN AL-SAFA

Author : Muhammet AYDIN
Number of pages : 251-265

Abstract

4/10. yüzyılda Basra’da ortaya çıkan dini, felsefi, siyasi ve ilmi amaçları olan İhvân topluluğu, İslam toplumunu fikri açıdan toparlamayı hedeflemiştir. Ne var ki, dini/ahlaki kaygılarla ortaya çıkan bu topluluk, fikir ve mezhep kavgalarını gidermeyi ve kardeşliği sağlamayı hedeflediğinden, oldukça eklektik davranmış; ilmi, dini ve felsefi olmak üzere ulaşabildiği tüm bilgi havuzunu kullanmıştır. Peygamberlikle ilgili aynı eklektik tutumun izleri görülmektedir. Nübüvvetin önemli konularından/dayanaklarından birisi olan mucize konusu da batınî ve sembolik okumaya tâbi tutulmaktadır. İhvân-ı Safa, siyasal baskılar karşısında kullandığı dinsel retorikle, din, felsefe ve kültür sahasında 10. yüzyılın sınırlarını aşmış; din, ırk, etnik köken, mezhep ve kültür taassubunun dışına çıkmıştır. İhvan’a göre felsefi ve dini/nebevi ilimlerin amacı “insanın gücü ölçüsünde Allah’a benzeme çabasıdır.” Bunun için vahyin/nübüvvetin maksadı insani nefsi arındırmak, cehennemden kurtarmak; cennete ve cennet ehlinin nimetlerine ulaşmasını sağlamaktır. İşte bunlar İhvân’a göre hem felsefi ilimlerin hem de dini/nebevi ilimlerin maksadıdır. Nübüvvetle ilgili meseleleri klasik akaid/kelam metinlerinin dışında farklı bir yaklaşımla ele almışlardır. Dinin ahlaki/pratik yönünü öncelediklerinden metinlere pratik ve pragmatik saiklerle yaklaşmışlardır. Ancak geleneğimiz içinde yer alan düşünce mirasına sahip çıkmaları ve sonraki nesillere aktarmaları önemlidir. Din-siyaset ilişkisi konusunda, bazı peygamberler şahsında cem eden mülk-nübüvvet ilişkisinin aslî değil arızî olduğu şeklindeki tesbitleri ileri bir hamledir. Zira nübüvvet konusuyla ilgili temel sapmalar, Hz. Peygamber’in vefatıyla başlamıştır ve o’nun şahsında toplanan din-siyaset ilişkisi vefatından sonra sağlıklı şekilde değerlendirilememiştir.

Keywords

İhvân-ı Safa, Nübüvvet, Metafizik, Siyaset, Elçi

Read: 847

Download: 264