BOSNALI ABDULLAH EFENDİ’NİN “ŞERH-İ BEYT-İ MESNEVΔSİ
THE WORK “ŞERH-I BEYT-I MESNEVI” OF ABDULLAH EFENDI FROM BOSNIA

Author : Mehmet ÖZDEMİR
Number of pages : 171-181

Abstract

İbnu’l-Arabî’nin Füsûsu’l-Hikem adlı tasavvufi eserini şerh etmesi münasebetiyle Şarih-i Füsûs olarak tanınan Bosnalı Abdullah, Tercüme-yi Makâsıd-ı Envâr-ı Gaybiyye adlı eserinin sonunda Mevlânâ’nın Mesnevî’sinin birinci cildinden seçtiği bir beytin şerhini yapmıştır. Abdullah Efendi öncelikle Mesnevî’nin birinci cildinde bulunan “Guft el-ma?na huvallah şey?-i d?n/ Ba?r-i ma?n?ha-yı Rabbu’l-?alem?n” beytindeki “el-ma’nâ huvallâh” sözünden hareketle Allah ismi üzerinde durur. Buna göre Allah ismi, bütün isimleri kapsayıcı olması ve Allah’ın Zat’ına işaret etmesi münasebetiyle tektir. Allah ismi, kâinattaki mazharları ve varlık suretlerini, Ulûhiyet mertebesindeki İlahi isimlerden o suretin aslı ve istinat ettiği İlahi isim nezdinde, kendine has manasıyla terbiye ve ıslah eder. Hazret-i Ulûhiyet, İlahi feyizlerin makamı ve Rabbani tecellilerin kaynağıdır. İlahi isimlerden her bir isim, kendisine vergi olan mana ile diğer bir isimden seçkinleştiği gibi, Allah ismi de bütün İlahi isimlerde olan manayı kapsaması münasebetiyle diğer isimlere göre seçkin ve tektir. Bundan sonra âlemin terbiye ve ıslahına dönük olan İlahi isimlerin zâhir ve bâtın anlamlarını açıklar. Şerhte ikinci olarak üzerinde durulan nokta “şeyh-i din” ifadesi ve bu ifadede geçen şeyh-i din’in kim olduğudur. Şarih bu noktada şeyh-i din’i, dinin hükümlerine uyan ve Peygamber’in yolundan ayrılmadan insanlara doğru yolu gösteren hâlis kul olarak değerlendirir. Daha sonra o devir göz önünde bulundurulduğunda bu kimsenin Sadreddin Konevî olduğunu söyler. Birkaç akademik çalışmada söz konusu beytin şerhiyle ilgili bazı değerlendirmelerin yapıldığı, fakat bu eserin Lâtin harflerine aktarılmadığı görülmektedir. Dolayısıyla bu çalışmada, Bosnalı Abdullah Efendi’nin “Şerh-i Beyt-i Mesnevî” adlı eseri Lâtin harflerine aktarılarak değerlendirilmeye gayret edilecektir.

Keywords

Bosnalı Abdullah, Mesnevî, Şerh-i Beyt-i Mesnevî, Allah ismi, İbnu’l-Arabî, Sadreddin Konevî

Read: 1,315

Download: 472