“ÖZBEK BİLMECELERİ” İSİMLİ ESERDEN HAREKETLE ÖZBEK BİLMECELERİNDE YER ALAN İKİLEMELER ÜZERİNE BİR İNCELEME
A SURVEY OF LINGUISTIC DOUBLING AS FOUND WITHIN THE UZBEK RIDDLES FEATURED IN A BOOK TITLED “UZBEK RIDDLES”

Author : Ozan GÖKDEMİR
Number of pages : 195-204

Abstract

Çağatay Türkçesi, Karahanlı ve Harezm edebî lehçelerinin devamı olarak 15. yüzyılın başından 20. yüzyılın başına kadar kullanılan edebî bir lehçedir. Çağatay Devleti sanat ve edebiyat başta olmak üzere birçok alanda büyük gelişme göstermiştir. Çağatay Türkçesi denilince akla gelen en önemli isim Ali Şîr Nevâyî’dir. Ali Şîr Nevâyî, Çağatay Türkçesi ile yazdığı otuza yakın eseriyle klasik bir edebiyatın oluşmasını sağlamıştır. Özbek Türkçesi de bu köklü edebî dilin temsilcisi olarak Türk dünyasındaki yerini almıştır. Çağatay Türkçesinin temsilcisi konumunda olması aslında, bu edebî dil hakkında ipuçları vermektedir. Çoğu yazar ve şairlerin Nevâyî ’den etkilendiği gibi Özbek sanatçılar da bu etki altında ilerlemişlerdir. Özbek Edebiyatı bu temeller üzerinde gelişme göstermesinden dolayı Türk dünyasında önemli bir yer edinmiştir. Özbek Türkçesinin sağlam temeller üzerine inşa ettiği edebiyatının, en eski ve en zengin türlerinden biri de bilmecelerdir. Bilmeceleri sadece eğlence aracı, kelimeleri akılda tutma yöntemi olarak görmek doğru değildir. Çünkü diğer sözlü edebiyat ürünleri gibi bilmeceler de, ortaya çıktığı dönemlerin izlerini taşımaktadır. Bizlere atalarımızı ve eski hayat tarzımızı yansıtmaktadırlar. Bu bağlamdan hareketle çalışmamızda “Özbek Bilmeceleri” kitabı ele alınmıştır. Kitapta yer alan bilmecelerde geçen ikilemelerin tespiti yapılarak sınıflandırılmıştır. Sınıflandırmamız “Anlam Bakımından İkilemeler” ve “Yapı ve Kuruluş Bakımından İkilemeler” ana başlıkları altında incelenmiştir. Sınıflandırmanın sonunda da tablo halinde tüm ikilemeler gösterilmiştir.

Keywords

Özbek Türkçesi, Bilmece, Ali Şîr Nevâî, Sınıflandırma, İkileme

Read: 1,277

Download: 468