ÇOCUK EDEBİYATINDA OTORİTER ANLATIM: ÖRNEK METİN İNCELEMESİ
AUTHORITATIVE EXPRESSION IN CHILDREN'S LITERATURE: SAMPLE TEXT REVIEW

Author : Hatice FIRAT
Number of pages : 31-47

Abstract

Çocuk edebiyatında eserin anlatımına hâkim olan bir tür anlayışı ifade etmek için kullanılan “otoriter anlatım” kavramında otorite terimi kısaca “itaat ettirme, kabul ettirme” anlamında kullanılmaktadır. Dolayısıyla otoriter anlatım özelliği, yazarın üslubuyla ilgili bir kavramdır ve çocuk edebiyatı metinlerinde “çocuğa görelik” özelliğinin dışında kalan çocuk kitaplarının sahip olması istenmeyen bir özelliktir. Bu çalışmada, çocuk edebiyatı eserlerinde bulunması istenmeyen otoriter anlatım özelliği ölçüt olarak ele alınmış, otoriter anlatım özelliğini metinden verilen örneklerle ortaya koymak amaçlanmıştır. Çocuk edebiyatı metinlerinde otoriter anlatım özelliğine yönelik çalışmaların sınırlı olması nedeniyle bu çalışmanın alana katkı sağlayabilecek olması çalışmanın önemini oluşturmaktadır. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden -araştırılması hedeflenen olgu veya olgular hakkında bilgi içeren yazılı materyallerin analizini kapsayan- doküman incelemesi kullanılmıştır. Ulviye Alpay tarafından kaleme alınan ve çocuklar için yazılan bir tiyatro metni olan “Tren Gelir Hoş Gelir” adlı eser doküman olarak incelenmiş, verileri içerik analizi ile elde edilmiştir. İçerik analizi, birbirine benzeyen verilerin belirli kavramlar ve temalar çerçevesinde bir araya getirilmesi ve anlaşılabilir biçimde düzenlenerek yorumlamaya yardımcı olmasını sağlayan bir yöntemdir. Metinden doğrudan alıntılara yer verilmiş, elde edilen bulgular yorumlanmıştır. İnceleme sonucunda eserin; demiryolları ve ulaşım aracı olarak trenin üstün yanları üzerine kurulduğu belirlenmiştir. Eserde bu konuda pek çok bilgi verildiği, verilen bilgilerin sıkça tekrar edildiği (trenin güvenli olması 23 kez, ekonomik oluşu 11 kez, konforlu oluşu 7 kez vb.), diğer ulaşım araçlarının üstün yanlarının göz ardı edildiği (özellikle kara yollarıyla ilgili olumsuz düşüncelere geniş yer verildiği), eleştirel bir tutum sergilendiği tespit edilmiştir. Ayrıca doğru ya da yanlış olduğu düşünülen noktaların açıkça ifade edilmiş olduğu, çocukların sorgulamalarını, düşünüp kendi fikirlerini üretmelerini sağlayacak bir ortam oluşturulmadığı belirlenmiştir. Emir cümleleri ve gereklilik bildiren cümlelerin varlığı da öğütçü/nasihatçi yaklaşımın benimsendiğine işaret etmektedir. Bu özelliklere dayanarak, yazarın eseri öğretici amaçlarla oluştuğu; metnin farklı fikirlere açık, iletişime dayanan bir özelliğe sahip olmadığı; kısacası eserin otoriter bir anlayışla kaleme alındığı sonucuna varılmıştır.

Keywords

Çocuk Edebiyatı, Çocuğa Görelik, Otoriter Anlatım, Çocuk Tiyatrosu, Tren

Read: 82

Download: 48