ZİHİNSEL YETERSİZLİĞİ OLAN ÇOCUĞA SAHİP EBEVEYN VE KARDEŞİN ENGELLİ ÇOCUĞA YÖNELİK DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİ
Author :
Abstract
Bu araştırma, zihinsel engelli çocuğa sahip olan ebeveyn ile normal gelişim gösteren kardeşinin engelli çocuğa yönelik davranışlarını incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın evreni, Konya şehir merkezindeki özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerine devam eden zihinsel engelli çocukların ebeveynleri ve kardeşleri oluşturmaktadır. Bu evrenden katmanlı örnekleme yöntemiyle belirlenen ve gönüllülük esasına göre çalışmaya katılan 76 ebeveyn ile 38 kardeş araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Araştırma, genel ilişkisel tarama modeli kapsamında yürütülmüştür. Veriler, Schaeffer Kardeş Davranışı Değerlendirme Ölçeği aracılığıyla toplanmış ve IBM SPSS 26.0 istatistik paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sürecinde frekans, yüzde, aritmetik ortalama ve standart sapma gibi tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra normallik analizine dayalı Non-parametrik testler uygulanmıştır. İki grup arasındaki karşılaştırmalarda Mann-Whitney U testi, ikiden fazla grubun karşılaştırılmasında ise Kruskal-Wallis H testi kullanılmış; anlamlı farklılık saptanan durumlarda ikili karşılaştırmalar Mann-Whitney U testi ile gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, ebeveynlerin ve kardeşlerin engelli çocuğa yönelik davranışlarının kardeşlerin eğitim düzeyine göre anlamlı biçimde farklılaştığı ortaya konulmuştur. Üniversite mezunu kardeşlerin engelli kardeşlerine karşı daha empatik, nazik ve destekleyici davrandıkları; lise mezunu kardeşlerde fiziksel saldırganlık düzeyinin daha yüksek olduğu; ön lisans mezunu kardeşlerde ise kaçınma ve utangaçlık davranışlarının daha belirgin olduğu belirlenmiştir. Okul öncesi özel eğitim programına devam eden engelli kardeşlere yönelik olarak çekingen ve mesafeli davranışların daha fazla olduğu saptanmıştır. Ebeveyn algıları incelendiğinde, annelerin kardeş davranışlarını daha saldırgan olarak algıladıkları, babaların ise kapsayıcı ve daha sevecen tutumlar sergiledikleri görülmüştür.
Keywords
Abstract
This study was conducted to examine the behaviors of parents of a child with intellectual disabilities and their typically developing siblings toward the child with a disability. The population of the study consisted of the parents and siblings of children with intellectual disabilities attending special education and rehabilitation centers in the city center of Konya. The sample comprised 76 parents and 38 siblings who were selected from this population through stratified sampling and who participated on a voluntary basis. The study was conducted using a general relational survey model. Data were collected using the Schaeffer Sibling Behavior Assessment Scale and analyzed with the IBM SPSS 26.0 statistical software package. In addition to descriptive statistics such as frequency, percentage, mean, and standard deviation, non-parametric tests were applied based on normality analyses. The Mann–Whitney U test was used for comparisons between two groups, while the Kruskal–Wallis H test was employed for comparisons among more than two groups; when significant differences were identified, pairwise comparisons were conducted using the Mann–Whitney U test. The findings revealed that the behaviors of parents and siblings toward the child with a disability differed significantly according to the siblings’ educational level. Siblings with a university degree demonstrated more empathetic, gentle, and supportive behaviors toward their sibling with a disability, whereas siblings with a high school education exhibited higher levels of physical aggression. Additionally, siblings with an associate degree displayed more pronounced avoidance and shyness behaviors. It was also found that behaviors toward siblings with disabilities who were enrolled in preschool special education programs were characterized by higher levels of withdrawal and social distance. In terms of parental perceptions, mothers perceived sibling behaviors as more aggressive, while fathers exhibited more inclusive, cooperative, and affectionate attitudes.
