Summary


UYGUR-ÇİN ÇATIŞMASININ KÖKENLERİ VE BOYUTLARI ÜZERİNE BİR ANALİZ
Doğu Türkistan Uygurları ve Çin Halk Cumhuriyeti arasında yaşanan çatışmalar, uzun bir tarihçesi olan asimetrik ve etnopolitik bir çatışma örneği olarak bugün hala varlığını sürdürmektedir. 20. Yüzyılın ikinci yarısında iki kez bağımsızlık girişiminde bulunmasına rağmen Doğu Türkistan Cumhuriyeti, uzun süre ayakta kalamamış ve Çin Halk Cumhuriyeti tarafından işgal edilmiştir. Bu çalışmada Uygur- Çin çatışmasının kökenleri ve boyutları betimleyici yönteme başvurularak ortaya konulmuştur. Teorik kısımda ise çatışma, etnopolitik çatışma ve asimetrik çatışma kavramlarının yanı sıra kendi kaderini tayin hakkı konusundaki farklı yaklaşımlar ele alınmıştır. Söz konusu çatışmayı ortaya çıkaran salt insan hakları ihlalleri değil, aynı zamanda Uygurların siyasi ve iktisadi karar alımından dışlanmış olmalarıdır. Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde yaşayan Uygurlar siyasette ve önemli kadrolarda nüfuslarıyla orantılı olarak temsil edilmemektedirler. Çatışmayı ortaya çıkaran ve besleyen nedenler; Uygurların kendi kaderini tayin hakkını kullanamaması, Çin’in pamuk, kömür, altın ve bakır gibi hammaddelerini sömürmesi, Han- Çinlilerinin 1950’li yıllar itibariyle Doğu Türkistan’a (Sincan) göç ettirilmesi, Çin’in din, eğitim- dil, sağlık, çalışma, ekonomi, çevre ve güvenlik politikalarında uygulamış olduğu baskı ve ayrımcılık politikalarıdır. Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri Uygurların insan haklarıyla ilgili farkındalık yaratma çabalarına rağmen üçüncü taraf olarak sınırlı bir rol oynamışlardır. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ise Sincan Bölgesi’nde işlenen insanlık suçlarına karşı “koruma sorumluluğu” nu yerine getirmemektedir.

Keywords
Uygur, Kendi Kaderini Tayin Hakkı, Çin Halk Cumhuriyet, Birleşmiş Milletler, Koruma Sorumluluğu