Summary


KIRIM TATAR TÜRKLERİNİN DÜŞ EVRENİNİ BESLEYEN SANATSAL TASARIMLAR: KARAMAN/AYRANCI ÖRNEĞİ
1903’te Osmanlı Padişahı II. Abdülhamid ve Rus Çarı II. Nikolay arasında yapılan anlaşmaya göre Kırım'dan İstanbul'a getirilen Kırım Tatarları daha sonra durumlarına göre Eskişehir, Konya ve İskenderun’a yerleştirilmişlerdir. Konya’ya gelen Kırım Tatarları içerisinde Ayrancı’nın da yer aldığı beş yerleşim bölgesine gönderilmiştir. Ayrancı bölgesine gelen heyetin bölge hakkında olumlu görüş bildirmesi üzerine iki yüz hanelik Kırım Tatarı, 13 Haziran 1903 tarihinde bugünkü ilçe merkezinin bulunduğu bölgeye yerleştirilmiştir. Başlarda çadırlarda yaşayan ve kayaların altındaki mağaralara yerleşen Kırım Tatarlarında, yeterli yiyecek ve içecek bulunmaması sebebiyle birçok hastalık ve çocuk ölümleri görülmüştür. Sonraki yıllarda hem devletin hem de bölge halkının yardımlarıyla kendi düzenlerini kurmuşlardır. Kırım Tatarlarının geleneklerine bağlılığı ve Kırım’daki yaşayışlarını Anadolu’da da sürdürme gayretleri, onların kendilik değerlerini muhafaza etmeye yöneliktir. Ancak zamanla oradaki yaşayışları bölgedeki yaşayışın ve gündelikliğin içinde erimeye başlamıştır. Buna rağmen şiir ve hikâye gibi sanatsal tasarımlar ile masal, atasözü, fıkra, bilmece gibi halk ürünleri, yüzyılı aşan bu varlık serüveninde onların dimağlarında tüm diriliği ile muhafaza edilmiştir. Bu sanatsal tasarımlar; gündeliklikten ve yüzeysellikten kaçmak, kendiliği üst bir değer olarak üretmek amaçlı sığınıştır, yeniden dirilişin imidir. Bu sanatsal yaşayış, büyülü bir güce dönüşerek benliğin sınırlarını çizer ve yine kendilik değerlerini muhafaza etmeyi sağlar. Onlar, bu sanatsal üretim ile yerleşik düzeni yadsıyarak var olurlar ve bu düşsel üretim biçimleri ile varlıklarını ayrılık mekânlarına özlem ile bağlar, varlıklarını sevgi ile mayalarlar. Biz de bu çalışmamızda Karaman/Ayrancı bölgesine yerleşen Kırım Tatarlarının düş evrenlerini besleyerek bir kimlik aşısına dönüşen bu sanatsal tasarılarını birinci ağızlardan derleyecek ve toplu bir değerlendirme yapacağız.

Keywords
Kırım Tatarları, Şiir, Masal, Sanat