Summary


TÜRKMEN TÜRKÇESİNDE ÜNLEMLER
Ünlemler, bir kişinin sevinç, mutluluk, şaşkınlık, üzüntü, öfke, korku, pişmanlık, hoşnutsuzluk, tiksinti oluşturan herhangi bir olay ya da olgu karşısındaki anlık duygularını/duygulanmalarını, istem ya da dürtülerini dile getirir. Bunun yanında bir kişiye seslenme, onu çağırma ya da o kişinin bir isteğini kabul ya da red etme gibi durumlarda sarf edilen ifadeleri de kapsar. Ünlemler bireyin türlü duygularını, tasarlanmış isteklerini dile getirdiklerinden çoğunlukla eksiz durumda kullanılırlar. Ünlemlerin leksik anlamları söz konusu değildir. Bu yönüyle ad türünden kullanılan diğer sözcük türlerinden (ad, sıfat, zarf, zamir) ayrılırlar. Ünlemlerde vurgu belirgin bir öneme sahiptir. Cümlede ünlemlere yapılan vurgular onların etkileme özelliklerini arttırır. Ünlemler cümlede kullanıldıkları yere ve kullanım şekillerine göre farklı anlamlar ifade edebilmektedir. Ünlemlerin güçlü, düşük, sakin ya da hızlı bir ahenkle dile getirilmesi, uzatılmaları ya da kısaltılmaları onlardaki farklı ifade tarzlarını ortaya çıkarır. Ünlemler söz dizimsel yönden bağımsız olarak kullanılan sözcüklerdir. Cümledeki ad türünden diğer sözcükler gibi çeşitli takılar alıp çekimlenmezler ya da bir sözcük grubu teşkil etmezler. Ünlemler seslenme, çağırma vurguları ile kullanıldıklarında çoğunlukla dikkat çekme, uyarı işlevlerinde kullanılır. Bu bağlamda Türkmen Türkçesi edebi eserleri ve sözlükleri üzerine yaptığımız bu çalışmada Türkmen Türkçesindeki ünlemler konusu kategorik olarak üç grupta incelenmiştir: Birinci bölümde Türkmen Türkçesindeki ünlemler köken bakımından ele alınmıştır. İkinci bölümde ünlemler ses ve sözcük yapısı bakımından ele alımış ve altı kategoride incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise ünlemler nitelik ve görev bakımından ele alınmıştır. Bu bölümde ünlemler “İçe Dönük Ünlemler, Dışa Dönük Ünlemler ve Herkesçe Benimsenen Gelenekselleşmiş Kavramları Belirten Ünlemler olmak üzere üç grup halinde incelenmiştir.

Keywords
Ünlemler, Türkmen Türkçesi, Türkiye Türkçesi, Sözcük Türleri