Summary


AHLAT (BİTLİS) İLÇESİNDE TARIMSAL SULAMADA SONDAJ KUYULARININ KULLANIMININ YERALTI SULARINA ETKİSİ
Özellikle kurak ve yarı kurak bölgelerde yeraltı su seviyesini kontrol altında tutmak ve dolayısıyla sürdürülebilir bir tarımsal üretim için sulama sistemlerini planlamak, yönetmek ve uygun stratejileri geliştirme ihtiyacı giderek önem kazanmaktadır. Daha verimli sulama tekniklerini önerebilmek için, tarımsal ürün ve su kullanımı ile yeraltı suları sürdürülebilirliği arasındaki ilişkiye dair doğru ve optimal bilgilere ihtiyaç vardır. Bu çalışmamızda Van Gölü havzasında bulunan Ahlat ilçesinin yeraltı su seviye değişimi ortaya konmuştur. İlçedeki tarım alanlarının sulanmasında kullanılan yeraltı suyu sondaj vasıtasıyla çekilmektedir. Her bir sondaj 100 dekar ile 300 dekar arasında tarım alanının sulanmasında kullanılmaktadır. Araştırma sahasının yeraltı su seviyesini yansıtacak şekilde alanı yeterli düzeyde temsil edebilecek coğrafi verilerin üretilmesi için 13 sondaj kuyusunda ölçüm yapılmıştır. Ahlat ilçesinin tarım alanlarında yetiştirilen ürünlerin sulanmasında yeraltı suyunun yoğun olarak kullanıldığı saptanmıştır. Kuyular arasındaki yükseklik farkı ve dinamik su seviyesi değişimleri, aynı akiferden beslenen kuyuların belirlenmesi için önemli ipuçları sağlamıştır. Hidrolik eğimle ilişkili olarak yeraltı akışının yönüne göre ortaya çıkmıştır. Nitekim yeraltı suyunun dinamik seviyesini gösteren haritalar incelendiğinde, alt havzalarda yeraltı akışının yüksek kısımlardan alçak kısımlara yöneldiği görülmektedir. Bu sürecin doğal bir sonucu olarak daha yüksek kısımlarda bulunan yeraltı suyu alçak kısımlara hareket ederek yüksekte bulunan kuyularda su seviyesinin düşmesine neden olmuştur. İkinci arazi çalışmasının (sulama sezonu sonrası, 20 Eylül 2017) sonuçları da bu bilgilerle tutarlıdır. Yükseltinin daha az olduğu kısımlarda bulunan kuyuların su seviyesinin değişmemesi hatta artması, buradaki su tüketimine rağmen su kaybı telafi edilerek yeraltı akışının hidrolik eğime göre gerçekleştiğini göstermektedir. Seçilen kuyuların bağlı olduğu akiferdeki yeraltı suyunun seviye ölçümleri, hidrolik eğim yönü ve seviye değişimleri yapılan iki arazi çalışmasının sonuçlarına göre değerlendirilmiştir. Buna göre alt havzalarda yeraltı akışı, çalışma alanının batısında ve güneyinde batıdan doğuya doğru, diğer kısımlarda genel olarak kuzeyden güneye doğru olduğu belirlenmiştir.

Keywords
Yeraltı Suyu, Ahlat İlçesi, Tarımsal Sulama, Dinamik Seviye, Dinamik Seviye Değişimi