Summary


DELİ DUMRUL EŞ METİNLERİNDE METİNLERARASI İLİŞKİLER
Metinlerarasılık kavramı 1966 yılında Julia Kristeva tarafından ortaya atılmış ve zaman içerisinde yaygın bir biçimde kullanılmaya başlanmıştır. Metinlerarası ilişkiler yöntemi bir alıntılar mozaiği gibidir ve farklı metinlerin kesiştiği noktadan oluşur. Metinlerarasılık kavramı her ne kadar Kristeva’ya atfedilse de bu kuramı Mikhail M. Bakhtin oluşturmuştur. Dil, edebiyat, gelenek, sosyal hayat, halk inanışları ve hekimliği gibi içerisinde pek çok tecrübe ve bilgi barındıran Dede Korkut Kitabı Türk kültürü için çok önemli bir yere sahiptir. Oğuzların yaşamlarını, kültürlerini ve sanatlarını konu edinen eserin Dresden ve Vatikan nüshalarında yer alan boyların sözlü kültür ortamından derlenerek on beşinci yüzyılda yazıya geçirildiği veya ortak bir dip nüshadan faydalanılarak çoğaltıldığı tahmin edilmektedir. Bu boylar yazılı kültür ortamında statik olarak, sözlü kültür ortamında ise dinamik biçimde varlığını devam ettirmiştir. Boylar sözlü kültürde farklı türlere dönüşerek günümüzde yüz yüze bir anlatım ortamında yaşamaktadır. Boylardan biri olan “Duha Koca Oğlı Delü Dumrul”, birincil sözlü kültür ortamında masal türüne dönüşerek Bartın’da anlatılmaktadır. Bu makalede Deli Dumrul anlatısının yazılı metni ve Bartın’dan derlenen sözlü metni, yani hikâye ile masala dönüşen metinler metinlerarası yöntemlerce incelenmiştir. Çalışmada kullanılan Deli Dumrul eş metni, 2014 yılında Bartın ilinde Rıfat Bilgin’den (1934-2017) derlenmiştir. Kaynak kişi, annesinin Deli Dumrul masalını da büyük ihtimalle kitaptan öğrenip anlattığını belirtmiştir. Bu durumda Deli Dumrul metni Dede Korkut Kitabı’ndan okunmuş ve sonrasında birincil sözlü kültür ortamında icra edilmeye başlanmıştır. Sözlü metin ile kitaptaki metin arasında doğrudan ilişki olduğu açıktır. Bu ilişkinin metin odağında kurulmuş bir bağıntıyla yapılandırıldığı belirgindir. Bununla birlikte metinlerarası ilişkinin farklı boyutlarından biri olduğu için metnin sözlü kültürden yazıya, yazılı kültürden söze dönüşüm süreçleri de ele alınmıştır.

Keywords
Dede Korkut Kitabı, Deli Dumrul, Masal, Metinlerarası İlişkiler