Summary


TÜRKÂN İLDENİZ’İN “KAÇAK” ADLI ŞİİRİNDE BİR KADININ KENDİNİ BULMA SÜRECİ
Türkân İldeniz’in “Kaçak” adlı şiiri Attilâ İlhan’ın “Kaptan” şiiri üzerine kurulmuştur. Şiirin ilk dört bölümü şairin Taşra Kızının Deliceleri adlı şiir kitabında yer alırken beşinci bölümü Havva Çıkmazı adlı şiir kitabında yer alır. “Kaçak” şiiri “arama arketipi” bağlamında tahlil edilmiştir. “Ana örnek” anlamına gelen “arketip”, evrensel ve genel bir ilk modeldir. “Arama arketipi”; masal, mitos, epos, romans ve modern roman gibi birçok edebî türde karşımıza çıkar. Çeşitli ülkelerdeki masalların bazılarında geniş hatlarıyla aynı olay örgüsüne rastlanır. Bir padişahın veya kralın oğlu, bir kızı veya kıymetli bir eşyayı bulmak için yola çıkar; birçok engelle karşılaşır; doğaüstü güçlere sahip insanlardan veya hayvanlardan yardım alır; nihayetinde istediğini elde ederek geri döner. Modern edebiyatta ise bu tür bir yolculuk, kişinin kimliğini aradığı “iç yolculuk”tur. Burada “Arketipçi Eleştiri” bağlamda Carl Gustav Jung ve Clarissa Pinkola Estés’in görüşlerine başvurulmuştur. İldeniz, “Kaçak” şiirinde bir kadının kendini bulma sürecini işler. Kadın, evinden ayrılarak Kaptan ile deniz yolculuğuna çıkmak ister. Başlangıçta evden kaçmak istemesinin sebebi toplumsal baskıdır. Sonra kendini arayış macerasına girer. Bu süreçte Kaptan’a âşık olur; genç kızlıktan kadınlığa geçer; zaman zaman bıraktığı Kaptan’a ihanet ederek “masumiyet çağı”nı bitirir; karanlık taraflarıyla mücadele eder; Kaptan’a yüreğini sunarak ondan ayrılır. Sonunda kimliğini bulur. Kaptansa kadının kendini arayış yolculuğunda ona destek olan kişiden başkası değildir.

Keywords
Arketip, Arama Arketipi, Kimlik, Şiir, Türkân İldeniz