Author :
Abstract
Bu çalışma, çeviri sürecinde Türk imgelerinin yeniden inşa edilme biçimlerini incelemek amacıyla imgebilimsel bir yaklaşımı çeviribilimle bir araya getirmektedir. Analiz, ‘öteki’nin bakış açısıyla kaleme alınmış Türkler hakkındaki tarih anlatısı Turkey in Europe’a (1908) odaklanmaktadır. Osmanlı İmparatorluğu’nda görev yapan İngiliz diplomat Sir Charles Eliot tarafından yazılan eser, yayımlanmasından yaklaşık 60 yıl sonra, milliyetçi yaklaşımıyla tanınan Tercüman gazetesinin 1001 Temel Eser Projesi kapsamında Avrupa’daki Türkiye (1977) adıyla Türkçeye çevrilmiştir. Kaynak metin, tarihsel olayları aktarmanın ötesinde, Türk kimliğine ilişkin Avrupa’nın gözünden bir temsil ortaya koymaktadır. Pageaux’nun (1995) imge inşasına ilişkin üç düzeyli modelinden (kelime düzeyi, hiyerarşik ilişki ve anlatı düzeyi) yararlanılarak hem kaynak hem de erek metindeki Türk imgeleri tespit edilmiştir. Bu imgelerin karşılaştırmalı analizi, yeniden inşa sürecinde dört temel eğilim olduğunu göstermiştir: (a) olumsuz imgelerin yumuşatılması, nötrleştirilmesi veya olumluya dönüştürülmesi; (b) olumlu imgelerin güçlendirilmesi; (c) bazı imgelerin metinden çıkarılması; (d) bazı imgelerin korunması. Bulgular, Türk imgesinin çeviri sürecinde erek dizgenin ideolojik yönelimiyle uyumlu bir biçimde yeniden inşa edildiğini göstermektedir. Bu doğrultuda çeviri, ulusal kimlik inşası politikalarına hizmet eden ideolojik bir yeniden yazım süreci (Lefevere, 1992/2017) olarak değerlendirilebilir. Bu bağlamda çevirmenler, iki kültür arasında kalan tarafsız birer aracı olarak değil, çevrideki karar ve seçimleriyle söylem üreten ve belirli ideolojik konumlanışları yansıtan etkin özneler olarak ortaya çıkmaktadır. Çalışma, ayrıca imgebilimin çeviribilim araştırmaları için işlevsel ve üretken bir yöntem sunduğunu göstermektedir.
Keywords
Abstract
This study incorporates an imagological approach to translation studies with the aim of examining the reconstruction process of the images of the Turk during translation. The analysis focuses on a historical narrative about the Turks, written through the eyes of ‘the other’, Turkey in Europe (1908), penned by English diplomat to the Ottoman Empire, Sir Charles Eliot. Eliot’s work was translated into Turkish almost over 60 years after its publication, Avrupa’daki Türkiye (1977) as part of 1001 Essential Works Project (1001 Temel Eser Projesi) project of Turkish newspaper Tercüman, known for its nationalist standing. Beyond narrating historical events, the source text creates a representation of the Turkish identity with a European gaze. Drawing on Pageaux’s (1995) three-level model for image construction (lexical, hierarchical relation, and scenario), the images of the Turk has been identified in both source and target texts. A comparative analysis of these images has revealed four main tendencies in their reconstruction: (a) the softening, neutralization or positive transformation of negative images, (b) the reinforcement of positive images, (c) the omission of certain images, and (d) the preservation of certain others. The findings suggest that the image of the Turk was reconstructed during the translation process in a manner aligned with the ideological orientation of the target system. Consequently, translation constitutes an ideologically motivated rewriting process (Lefevere, 1992/2017) that serves national identity formation politics. In this regard, translators appear not as impartial mediators between cultures, but as productive agents whose translational decisions and choices reflect specific ideological positionings. This study further shows that imagology provides a functional and productive methodological framework for translation studies.
