DERZİZÂDE ULVÎ DİVÂNI’NDA FELEK KAVRAMI
THE FATE NOTION ON DERZIZÂDE ULVÎ’S DIVÂN

Author : Vildan ÖZMEN
Number of pages : 231-243

Abstract

Klasik Türk şiirinde kozmik âlem ve ona bağlı unsurlar, genellikle sevgili ve âşık ile ilgili hususlarda ele alınmıştır. Bu unsurlardan biri olan felek, klasik Türk şiirinde bahsi sıkça geçen ve çok geniş anlam ihtiva eden bir kavramdır. Gökyüzü anlamındaki bu sözcük; rengi, parlaklığı, şekli, hareketi, yüksekliği gibi yönleriyle çeşitli benzetmelerle konu edilmiştir. Divan şairlerince kimi zaman talih, baht, dünya, kader ve benzeri anlamları içerecek şekilde kullanılmış; insan talihine etkisi inanışından dolayı şikayet sebebi olmuştur. Bu çalışmada XVI. yüzyıl divan şairlerinden Derzizâde Ulvî’nin Divan’ı felek unsuru bakımından incelenmiştir. Tarama yöntemi kullanılan beyitlerde taramaya “felek” kelimesi ile birlikte “çarh, sipihr, gerdȗn, âsuman, semâ, arş, eflâk” kelimeleri de dahil edilmiştir. Taranan beyitlerden konuyu iyi ifade edebilecek örnekler seçilmiş, felek mefhumunun hangi hususlarla ve tasavvurlarla kullanıldığı ortaya konulmuştur. Felek kavramı; beyitlerde kubbe, çatı, şişe, dam, ayna, top, cellat, gemi, çadır, sofra, taht, kale, cevşen, kalkan, saray, kese, güvercin, at, fil, tavus, ihtiyar bir kadın, kör, taç, kalkan gibi çeşitli tasavvurlarla ilişkilendirilmiştir. İlk bölümde Ulvî’nin hayatı hakkında bilgi verilmiş; ardından felek kavramının hangi teşbih, istiare ve mecazlarla ele alındığı çeşitli başlıklar altında değerlendirilmiştir. Çalışmanın amacı, hem şairin bakış açısı ve hayal dünyası hakkında bilgi edinmek hem de divan şiirinde felek kavramının nasıl kavrandığı hakkında bir fikir vermektir.

Keywords

Divan Şiiri, Klasik Türk Şiiri, Felek, Derzizâde Ulvî, 16. Yüzyıl

Read:59

Download: 22